تفاوت کلید حرارتی و بیمتال | مقایسه کامل دو محافظ مهم موتورهای الکتریکی
کلید حرارتی چیست؟
کلید حرارتی یا Motor Protection Circuit Breaker (MPCB) یا به اختصار کلید MCB موتور، تجهیزی است چندکاره که بهطور خاص برای حفاظت از موتورهای الکتریکی طراحی شده است. این کلید ترکیبی از عملکردهای زیر را ارائه میدهد:
- محافظت در برابر اضافهبار (Overload) با مکانیزم حرارتی (بیمتال داخلی)
- محافظت در برابر اتصال کوتاه (Short Circuit) با مکانیزم مغناطیسی
- قطع و وصل دستی مدار
- تشخیص قطع فاز در مدلهای پیشرفته
این کلید معمولاً قبل از کنتاکتور (و گاهی بهجای فیوز) نصب میشود و میتواند بهتنهایی حفاظت کامل مدار موتور را فراهم کند.
بیمتال چیست؟
بیمتال یا Thermal Overload Relay یک رله حرارتی است که تنها وظیفه محافظت در برابر اضافهبار را دارد. این وسیله با انبساط حرارتی دو فلز با ضریب انبساط متفاوت کار میکند و هنگامی که جریان عبوری از حد مجاز بیشتر شود، در اثر گرم شدن خم شده و مدار فرمان کنتاکتور را قطع میکند.
ویژگیهای بیمتال:
- فقط برای محافظت در برابر جریان زیاد (Overload) طراحی شده است
- توانایی قطع مستقیم مدار قدرت را ندارد
- باید در کنار کنتاکتور استفاده شود
- معمولاً در تابلوهای کنترل صنعتی استفاده میشود
- قابلیت تنظیم جریان و دارای دکمه تست یا ریست دستی است
تفاوت کلید حرارتی و بیمتال در چیست؟
در جدول زیر، مهمترین تفاوتهای این دو تجهیز را بهصورت خلاصه مشاهده میکنید:
| ویژگی | کلید حرارتی (MPCB) | بیمتال (رله حرارتی) |
|---|---|---|
| نوع حفاظت | اضافهبار + اتصال کوتاه | فقط اضافهبار |
| عملکرد در قطع فاز | اغلب دارد | دارد |
| قابلیت قطع مدار قدرت | دارد | ندارد (فقط مدار فرمان را قطع میکند) |
| نیاز به کنتاکتور | ندارد (میتواند مستقل عمل کند) | دارد |
| نصب | قبل از کنتاکتور یا بهصورت مستقل | روی کنتاکتور یا بعد از آن |
| تنظیم جریان | دقیق و قابل اطمینان | معمولاً با پیچ تنظیم |
| قیمت | بالاتر نسبت به بیمتال | اقتصادیتر |
| ابعاد و حجم | معمولاً بزرگتر | کوچکتر و جمعوجورتر |
| کاربرد متداول | مدارهای قدرت موتورهای تکفاز و سهفاز | مدار فرمان و تابلوهای صنعتی |
کدام را انتخاب کنیم؟ بیمتال یا کلید حرارتی؟
انتخاب بین کلید حرارتی و بیمتال بستگی به طراحی مدار و نیاز به حفاظت دارد:
موقعیتهایی که کلید حرارتی بهتر است:
- اگر به دنبال حفاظت کامل و صرفهجویی در فضا و تجهیزات هستید
- این تجهیز میتواند جایگزین فیوز، بیمتال و کلید باشد
- منجر به سادهسازی مدار و کاهش هزینه نصب میشود
- برای موتورهای مهم و باارزش که نیاز به حفاظت بالا دارند
- در محیطهایی که فضای تابلو محدود است
موقعیتهایی که بیمتال بهتر است:
- اگر از کنتاکتور بهعنوان کلید اصلی مدار قدرت استفاده میکنید
- فقط نیاز به محافظ اضافهبار دارید
- بیمتال انتخاب اقتصادیتر و سادهتری است
- در مدارهای فرمان صنعتی برای کنترل اتوماتیک موتور
- هنگامی که بودجه پروژه محدود است
مثال از کاربرد ترکیبی
در یک تابلو برق صنعتی برای کنترل یک موتور سهفاز:
- از کنتاکتور برای روشن/خاموش کردن موتور
- از بیمتال برای محافظت در برابر اضافهبار
- و از فیوز یا کلید اتوماتیک برای حفاظت اتصال کوتاه استفاده میشود.
در حالی که در برخی پروژهها، فقط از کلید حرارتی استفاده میشود که همهی این وظایف را یکجا انجام میدهد.
سوالات متداول (FAQ)
۱. قیمت کلید حرارتی بیشتر است یا بیمتال؟
کلید حرارتی معمولاً ۲ تا ۴ برابر بیمتال قیمت دارد، اما وقتی هزینه کنتاکتور و فیوز اضافی را محاسبه کنید، در بسیاری موارد کلید حرارتی در بلندمدت بهصرفهتر است.
۲. آیا کلید حرارتی نیاز به کنتاکتور دارد؟
خیر. کلید حرارتی میتواند مستقل عمل کند و هم نقش حفاظتی و هم نقش قطع و وصل را ایفا کند.
۳. برای موتور تکفاز از کدام استفاده کنیم؟
هر دو نوع در مدلهای تکفاز موجود هستند. انتخاب بستگی به سطح حفاظت مورد نیاز و بودجه دارد.
۴. تنظیم جریان در کدام دقیقتر است؟
کلیدهای حرارتی معمولاً تنظیم دقیقتری دارند و برخی مدلهای دیجیتال آنها دقت بسیار بالایی ارائه میدهند.
۵. طول عمر کدام بیشتر است؟
کلید حرارتی به دلیل ساختار مستحکمتر و کنتاکتهای با کیفیتتر، معمولاً طول عمر مکانیکی بیشتری دارد.
هشدارهای مهم فنی
- هرگز ظرفیت بیمتال یا کلید حرارتی را دقیقاً برابر جریان نامی موتور انتخاب نکنید
- در محیطهای با دمای بالا، حتماً از ضریب تصحیح دما استفاده کنید
- برای موتورهایی با بار متغیر (مانند سنگشکن یا پرس)، حتماً از حفاظت دقیقتر استفاده کنید
- همیشه بعد از نصب، دستگاه را با ایجاد اضافهبار مصنوعی تست کنید
- از همبرندی تجهیزات استفاده کنید (مثلاً بیمتال و کنتاکتور از یک برند باشند)
جمعبندی و توصیه نهایی
کلید حرارتی (MPCB) انتخاب کنید اگر:
- میخواهید همه حفاظتها در یک دستگاه باشد
- فضای تابلو محدود است
- میخواهید سیمکشی را ساده کنید
- بودجه اولیه کافی دارید
- موتور از اهمیت بالایی برخوردار است
بیمتال انتخاب کنید اگر:
- بودجه اولیه محدودی دارید
- از قبل کنتاکتور در مدار دارید
- نیاز به کنترلهای پیچیده دارید
- فضای کافی در تابلو موجود است
- موتور از اهمیت کمتری برخوردار است
توصیه کارشناسی: برای موتورهای با توان بالای ۱۰ اسب بخار، کلید حرارتی را جدی بگیرید. برای موتورهای کوچک و فرعی، بیمتال گزینه منطقیتری است.
- محصولات کلید حرارتی و
- بیمتال نیروسامان
بیندازید و بسته به نیاز خود، تجهیز مناسب را انتخاب کنید.
برای مشاوره رایگان: با کارشناسان فنی ما تماس بگیرید.
تلفن: 22019455-021
